Begeleidingsadviezen
Een leerling met ADHD is zoals bekent geen "gewone leerling". Elk kind met ADHD is anders en komen de gedragsverschijnselen op verschillende manieren tot uiting. Nog meer dan bij andere leerlingen heeft een ADHD leerling behoefte aan intensieve begeleiding. Zeker met de overgang van basis onderwijs naar voortgezet onderwijs kan de leerling wel wat extra hulp gebruiken, aangezien alles nieuw is.

Onderstaande begeleidingsadviezen geven handvatten voor de onderwijspraktijk om ADHD leerlingen te begeleiden in het voortgezet onderwijs.

Algemene begeleidingsadviezen ADHD

Buiten de klas:

  • Intensief contact met de ouders.
    Om de leerling begeleiding op maat te geven is intensieve samenwerking met de ouders essentieel. De ouders kunnen relevante informatie verstrekken over het gedrag van hun kind, dit is noodzakelijk om een helder leerling-dossier op te bouwen. Dit leerling-dossier vormt de basis van de begeleiding. In dit dossier staan ook afspraken over mogelijk medicijngebruik. Zorg voor een goede school - ouder relatie. Het is van belang om meerdere malen regelmatig overleg met de ouders te plegen. Zonder steun of medewerking van de ouders heeft specifieke leerling begeleiding geen kans van slagen.
  • Verdiep je in de leerling door het leerling-dossier door te nemen.
    In het leerling-dossier staan de voornaamste gegevens over de leerling. Neem de diagnostische gegevens door zodat je op de hoogte bent van de leerling met de bijbehorende problemen.
  • Overleggen met collega's.
    Om als team de ADHD leerling de juiste begeleiding te bieden is samenwerking en overleg met collega's en in het bijzonder de zorgcoördinator onvermijdelijk. De begeleiding heeft het beste kans van slagen als alle betrokkenen op één lijn liggen.
  • Voer gesprekken met de ADHD leerling
    Door veel gesprekken met de betreffende leerling te voeren worden de hulpvragen duidelijk en kan de begeleiding afgestemd worden op de leerling. Verder wordt er gewerkt aan de leerling - docent relatie als de leerling merkt dat de docent oprecht betrokken en geïnteresseerd is.


In de klas:

  • Benader de ADHD leerling positief
    Een positieve benadering is zeer belangrijk. Het vergroot het vertrouwen en het zelfbeeld. Laat de leerling merken dat je hem of haar accepteert en het onvermogen respecteert. Benoem gedrag wat je wel wil zien. Dus niet wat niet mag, maar hoe wel? Geef veel complimenten als de ADHD leerling juist gedrag laat zien. Stel vriendelijk, maar zeker strikt wat de leerling moet doen. Laat je niet verleiden tot discussies.
  • Regels, ter bevordering van de structuur en veiligheid
    Zoals al vaak is benoemd kan een ADHD leerling absoluut niet zonder structuur. Daarnaast is het van belang dat de leerling zich veilig voelt. Stel regels op om deze twee aspecten te waarborgen en pas deze consequent en permanent toe. Structureer blijvend voor, herhaal steeds regels en afspraken. 
  • Een veilige en overzichtelijke leeromgeving 
    Geef de leerling een vaste en rustige plaats in de klas. Of in overleg met de leerling op een rustige plaats buiten de klas. Geef lesmaterialen een vaste plek en zorg dat de leerling alleen de spullen op tafel heeft die daadwerkelijk nodig zijn voor de les. Verander de inrichting van het lokaal niet of nauwelijks, of bespreek ze vooraf door met de ADHD leerling. Zet de lesplanning op het bord, zodat de leerling weet waar hij / zij aan toe is. Programmeer zoveel mogelijk situaties voor.
  • Geef duidelijke, concrete instructies
    Verdeel grote opdrachten in kleine deel opdrachten. Geef één opdracht tegelijk. Ontwikkel stap voor stap schema's om de opdracht uit te voeren. Herhaal de belangrijkste hoofdpunten van een opdracht. Geef bij moeilijke opdrachten heldere geheugensteuntjes die de leerling kunnen helpen.
  • Schakel de hulp van klasgenoten in
    Een ADHD leerling kan veel baat hebben als klasgenoten hem helpen. Bijvoorbeeld door de leerling te helpen met opdrachten, maar ook aan te spreken op zijn gedrag. Als men dit begeleidingsadvies inzet is het belangrijk dat er eerst goede afspraken zijn gemaakt.

Onderstaande begeleidingsadviezen kunnen worden ingezet bij de specifieke ADHD verschijnselen, en factoren waar een ADHD leerling moeite mee heeft.

Zwak concentratievermogen

  • Zorg voor minder omgevingsprikkels en geef de leerling een plek voor in de klas.
  • Zoek regelmatig oogcontact met de leerling.
  • Vraag aan de leerling de instructie in eigen woorden te 
    herhalen.
  • Geef korte en duidelijke instructie, in afgebakende 
    stappen. 
  • Geef regelmatig een compliment.
  • Geef één opdracht tegelijk.
  • Stel korte termijndoelen op en maak deze inzichtelijk. 
  • Geef extra tijd bij het verwerken van de opdrachten.
  • Leer de leerling zelfinstructie methoden.
  • Leer de leerling vertrouwen te krijgen en te vertrouwen op zichzelf en uit te gaan van zijn eigen mogelijkheden. 
  • Geef de leerling feedbackmogelijkheden voor zichzelf. 
  • Structureer de omgeving voor.
  • Geef geen complexe informatie.
  • Zet de leerling dicht bij de docent. 
  • Geef duidelijk van tevoren doelen aan.
  • Ondersteun taken verbaal.
  • Gebruik veel modellen bij de instructie.
  • Gebruik audiovisueel materiaal.

Hoge impulsiviteit

  • Maak afspraken over allerlei situatiewijzigingen.
  • Bespreek aanvaardbaar gedrag in verschillende situaties.
  • Zeg hoe iets moet en niet wat niet mag.
  • Geef direct feedback.
  • Leer de leerling werken volgens vaste oplossingsschema's door de stapjes samen te vatten in stappenschema's.
  • Laat leerlingen nadenken voor ze beginnen en denk daarbij hardop mee.
  • Geef meer bedenktijd.
  • Leer de leerling zoekstrategieën aan.
  • Controleer de strategieën.
  • Maak gebruik van controlekaarten.

Hyperactiviteit

  • Laat de leerling regelmatig even bewegen (iets wegbrengen, blaadjes uitdelen etc.) Maak hierover duidelijke afspraken.
  • Geef korte pauzes tussen grote opdrachten en verschillende taken.

Lage motivatie

  • Maak positieve opmerkingen.
  • Bespreek hoe de leerling kan reageren wanneer hij gefrustreerd is of boos.
  • Geef duidelijk en concreet aan wat de juiste werkhouding is.
  • Probeer niet boos te reageren, maar geef uitleg over aanvaard gedrag. 
  • Geef tussentijdse instructie.
  • Zoek contact met de leerling en geef een knipoog ten teken van herkenning.

Zelfstandig werken

  • Geef en bied veel structuur.
  • Laat de leerling met de computer werken.
  • Laat de leerling zichzelf leren structureren.
  • Geef vaak een compliment.
  • Maak werkschema's, vooral bij grote opdrachten.
  • Geef korte en duidelijke opdrachten.
  • Maak een duidelijke werkplanning.
  • Geef aan hoeveel tijd de leerling voor de opdracht krijgt en op welke manier ze om hulp kunnen vragen.

Niet aanvaardbaar sociaal gedrag

  • Geef uitleg bij ruzie en laat de leerling van elke ervaring leren.
  • Structureer vrije(re) situaties.
  • Spreek situaties van tevoren door.
  • Geef uitleg over sociaal aanvaard gedrag.
  • Geef complimenten over positief vertoond gedrag.

Heen en weer schriftje
Er is aandacht besteed aan algemene en specifieke begeleidingsadviezen om leerlingen met ADHD te begeleiden. Op deze website is veel aandacht besteed aan de school - ouders relatie. Ouders willen graag weten hoe de leerling het op school doet. Naast tussentijdse gesprekken en telefonisch contact is het ook zeer raadzaam om een heen en weerschriftje in gebruik te nemen. Dit heen en weer schriftje dient als communicatieschrift waarbij ouders en school op de hoogte blijven hoe het in de thuissituatie met de leerling gaat, en hoe de leerling zich gedraagt in schoolse situaties. In dit schriftje komen afspraken en doelen te staan. Als de leerling beloond wordt voor goed gedrag zal dit de leerling motiveren en stimuleren.